السيد الطباطبائي

34

مجموعه رسائل ( فارسى )

خداوند باطل مىكند آنچه را شيطان القا مىكند ، سپس خداوند آيه‌هاى خويش را محكم مىگرداند . - « كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ » ؛ « 1 » كتابى كه آيه‌هاى آن محكم گشته و سپس تفصيل داده شده از سوى حكيم آگاه . اما در موارد بسيارى ، كلمه‌هاى حكم و حكمت در قرآن به كار رفته كه طبعاً معناى ويژه‌اى دارد و بايد ديد كه مراد از آن چيست ؟ بيضاوى در تفسير آيه 269 سوره بقره مىنويسد : حكمت يعنى : « تحقيق العلم و اتقان العمل ؛ « 2 » بررسى علمى و محكم‌كارى . » سيد هاشم بحرانى مىنويسد : « حكمت يعنى : اطاعت خدا ، معرفت امام ، اجتناب از گناهان كبيره‌اى كه در زمينه آن‌ها تهديد به آتش شده ، شناخت و فهم دينى . » « 3 » شيخ طوسى مىنويسد : در معناى آيه وجوهى گفته شده است : « علم دين ، نبوت ، اصابت رأى ، فهم ، خشيت ، قرآن ، فقه ، و قومى گفته‌اند : حكمت آن دانشى است كه سودش بزرگ و فايده‌اش حلال است . و علم را بدان جهت حكمت گفتند كه دعوت به حسن و نيكويى مىكند و از زشتكارى و بدى منع مىكند . بعضى گفته‌اند : حكمت همه آن چيزهايى است كه خداوند به پيامبران و امت‌هاى او عطا فرموده ، اعم از كتاب‌ها و كليه راهنمايىها در زمينه معرفت خدا و دين او . » « 4 » زمخشرى مىگويد : « حكيم نزد خداوند ، هر دانشمند عامل مىباشد . » « 5 »

--> ( 1 ) . هود ، آيه 1 . . ( 2 ) . ابو سعيد عبداللّه بيضاوى ، انوار التنزيل و اسرار التأويل ، ج 1 ، ص 265 . . ( 3 ) . سيدهاشم بحرانى ، البرهان ، ج 1 ، ص 255 - 256 . . ( 4 ) . ابوجعفر محمدبن حسن طوسى ، التبيان ، ج 2 ، ص 348 - 349 . . ( 5 ) . جاراللّه محمود زمخشرى ، الكشّاف ، ج 1 ، ص 316 . .